NOBB

?

Hoe lees ik? kan helpen zelf van alles in romans te ontdekken

kan helpen zelf van alles in romans te ontdekken

 Om gek van te worden. Zo veel keuzes. Zo veel muziek, films, boeken. Om gek van te worden.

Gelukkig wordt er door velen gefilterd. Geven uitenlopende personen aan welke muziek, films of boeken er uit die oceaan aan mogelijkheden toe doen. Althans: in hun ogen.

Bibliotheek als filter
De openbare bibliotheek probeert op haar manier ook als zo'n filter, duider op te treden. Op verschillende, elkaar aanvullende manieren.

Collectioneren
Om te beginnen maken binnen de samenwerkende Noord Oost Brabantse Bibliotheken een tiental collega's wekelijks een keuze uit 'het aanbod'. Dat omvat honderden titels. Week na week. Boeken, dvd's, cd's, luisterboeken, speelleermaterialen et cetera.

Er is - helaas (alhoewel dat ook wel meevalt) - niet genoeg budget om alles te kunnen aankopen. Dus moet er geselecteerd worden. Deze collectioneurs hebben allen hun eigen specialiteit (romans, non-fictie, muziek, jeugdboeken et cetera).

Zij wegen niet alleen af of het boek relevant is voor onze regio, maar ook of het aangekocht moet worden voor bibliotheek Volkel of Veghel. Verder bepalen ze de aantallen. Boeken waar veel vraag naar is (of die wordt verwacht) worden vaker aangekocht.

De eindverantwoordelijke voor de hele collectievorming houdt in het oog of cultureel belangrijke (maar minder populaire) titels voor de collectie worden geslecteerd. En stuurt in voorkomende gevallen bij.

Verder wéten we als bibliotheek dat we terug kunnen vallen op collega-bibliotheken, mits we bepaalde titels niet aanschaffen. Uiteraard kunnen we ook later alsnog besluiten een 'gemiste' titel in de collectie op te nemen.

Opstelling collectie en een 'slome' dood
Nadat de bestelde boeken zijn afgeleverd en opgenomen in de (digitale web)catalogus, worden ze over de (zeventien) bibliotheekvestigingen verspreid. Elke bibliotheek heeft haar eigen manieren om aanwinsten onder de aandacht te brengen. Maar het lot van het gros van de boeken is dat ze op zeker moment in boekenkasten terecht komen en daar als het ware een slome dood sterven. Iedere bezoeker van de bibliotheek kan de kasten nalopen en met een schuin hoofd de rugtitels gaan bekijken, maar vaak vallen ze vanaf dat moment minder op.

Onder de aandacht brengen
Om aan dit euvel iets te doen, heeft elke bibliotheekvestiging medewerkers die continue bezig zijn bepaalde titels uit die boekenkasten naar voren te halen. Neer te leggen op een speciaal tafeltje of display. Er een kleine presentatie van te maken. Er een affiche bij te hangen. Of er een voorwerp naast te zetten dat iets met het bewuste onderwerp te maken heeft.

En het werkt. Dit soort boeken worden aantoonbaar meer geleend, meegenomen. Alleen is het ietwat grofmazig. Aan de bewuste presentatie kun je niet aflezen of de gekozen boeken écht waardevol zijn. Soms liggen er recensies of aanbevelingen bij of naast, maar als argeloze voorbijganger krijg je vaak geen beredeneerde tekst over deze of gene titel.

Boekenproeven
Sinds vele jaren organiseren we bijeenkomsten waarop bibliothecarissen vertellen over boeken die zij belangrijk, leuk of interessant vinden. Bijna altijd hebben ze het over boeken die ze zelf hebben gelezen. Dit zogenaamde 'boekenproeven' wordt zeer op prijs gesteld en relatief druk bezocht.

Inmiddels zijn er ook varianten voor kinderen.

Aanwinstenlijstjes
Bibliothecarissen hebben van oudsher literatuurlijsten samengesteld. Vroeger (zeg: 20-30 jaar geleden) kwamen die alleen in papieren vorm uit. De laatste jaren neemt het digitale gehalte toe. Leden van de bibliotheek kunnen zich als het ware abonneren op aanwinstenlijstjes die aansluiten bij hun voorkeuren. Een keer per maand valt dan zo'n digitaal lijstje in de mailbox. Met enkele klikken kan een interessante titel gratis gereserveerd worden. Bij het gros van de titels zit in de webcatalogus een bespreking, die de lezer een beeld geeft van de bewuste titel.

De verhalencoach
Sinds enige jaren kunnen leden van de bibliotheek een soort audiëntie aanvragen bij een (of: de) verhalencoach. Een bibliothecaris hoort u drie kwartier als het ware uit over uw leesvoorkeuren. Binnen tien dagen komt hij (maar meestal: zij) met een advies. Een lijst titels die u wellicht kunt waarderen. Dit advies wordt u tijdens een kort nagesprek in papieren vorm overhandigd én kort toegelicht.

Lezingen
Van oudsher organiseert de bibliotheek ook literaire lezingen, waar lezers een min of meer bekende (literaire) schrijver in 'het echt' kan ontmoeten. Die lezingen worden zowel binnen de bibliotheek als daarbuiten georganiseerd. Denk aan aula's van (middelbare) scholen of culturele centra (als we veel bezoekers verwachten). Vaak is de lokale boekhandel aanwezig om boeken te verkopen; meestal is de schrijver niet te beroerd om te signeren. Sinds enige jaren organiseren we in Oss een grootschaliger evenement, tijdens de boekenweek: het Osse lezersfeest. Dit jaar op vrijdag 31 maart.

Nederland Leest
Dit landelijk initiatief bestaat inmiddels elf jaar. We werken daar in onze regio aan mee, maar geven het lokaal een eigen accent. Kern is dat leden van de bibliotheek in de maand november gratis een boek mogen komen afhalen. In die maand organsieren we rondom dat boek (en/of thema) activiteiten. Vorig jaar was het thema de (lokale) democratie.

Leesgroepen
In onze regio zijn tientallen leesgroepen of leesclubs actief. Mensen die in een bepaalde periode allemaal hetzelfde boek lezen om het vervolgens op een (meestal) vaste avond te gaan bespreken. Veel groepen vallen (deels) terug op de collectie van de bibliotheek. Ook maken ze gebruik van aanvullende diensten van de bibliotheek, zoals recensies (uit kranten en tijdschriften) en lietaruurlijstjes.

Enkele maanden geleden organiseerde de Bibliotheek Oss samen met een 35 jaar bestaande leesgroep een bijzondere lezing, avond. Hoogleraar Nederlandse literatuur Yra van Dijk sprak over het engagement in de Nederlandse literatuur van de laatste 25 jaar. Die avond werd gehouden in de aula van het Maaslandcollege. Docent Marcel Bouwman hielp actief mee om deze avond tot een succes te brengen. Vanwege de te verwachten belangstelling maakten we dankbaar gebruik van zijn aanbod om de aula van zijn school te mogen gebruiken. Tijdens die avond ontstond het idee om vaker dit soort bijeenkomsten te gaan organsieren. Het gros van de bezoekers maakte deel uit van een leesgroep.

Hoe lees ik?
Deze titel was de aanleiding om dit stukje te schrijven. Het boek van Lidewijde Paris verscheen in het najaar van 2016. Zij is ruim vijfentwintig jaar actief in het boekenvak. Heeft gewerkt als boekverkoper, etaleur, journalist, interviewer, redacteur en uitgever. Heeft een brede blik van 'het veld', heeft veel literatuur tot zich genomen en er nu een boek over geschreven: Hoe lees ik? : met inspirerende voorbeelden uit de literatuur.

Ik eindig deze opsomming bewust met haar. Zij beargumenteert waarom ze dit of dat boek belangrijk, interessant of 'leuk' vindt. Doet dat niet op haar gevoel. Heeft - vermoed ik - een zeer brede titelkennis. Heel veel gelezen. Bezit kennis over honderden schrijvers. Heeft weet van 'de canon'. Is kortom in staat kaf van koren te scheiden. Voor die eerder genoemde filters gaat dat in mindere mate op. Niets mis mee, maar minder professioneel.

Bij wijze van inleiding
Tot slot: ik heb herhaaldelijk de vraag gekregen: 'Voor wie maak je dat boek eigenlijk?' Die vraag heb ik hopelijk grotendeels al beantwoord: voor het soort lezers dat mij in die vijfentwintig jaar al deze vragen heeft gesteld. Ik hoop dat het een handig boek zal zijn voor iedereen die weet dat er meer in literatuur kan zitten dan op het eerste gezicht lijkt, en die het interessant vindt om dat te ontdekken of daar nieuwsgierig naar is. Het lezen van Hoe lees ik? kan helpen zelf van alles in romans te ontdekken, en als dat niet het geval is, dan heeft Hoe lees ik? laten zien wat allemaal kán in literatuur. Hoe je ook leest: het is altijd goed. het is maar net wat je zelf met een roman wilt. (pagina 19)

Toelichting in de webcatalogus
Lidewijde Paris is onder meer boekverkoopster, journaliste, redactrice en uitgeefster. Ze heeft dit uitermate inspirerende boek geschreven voor lezers en schrijvers, voor iedereen die zich met literatuur bezighoudt. Het eerste deel heet: De roman als tekst – basisbegrippen. Aan de orde komen termen als motief, thema, perspectieven en tijd. Deel twee noemt ze : Toeters en bellen. Dat zijn zaken als stijlfiguren: tegenstellingen, herhalingen, metaforen en dergelijke. Deel drie heet: De roman en zijn context. Het hele boek is doorspekt met vaak lange passages uit Nederlandse en buitenlandse literatuur, aan de hand waarvan ze haar eigen bevindingen illustreert. En die citaten maken je vaak ook nieuwsgierig naar de boeken waar ze uit komen. Lezers, schrijvers, boekhandelaren, leraren: lees dit boek, praat erover en verrijk uzelf en anderen met (nog) meer kennis en plezier in het lezen.

Lidewijde Paris uitnodigen?
Ik vermoed dat veel leden van leesclubs belangstelling zullen hebben voor een lezing van Lidewijde Paris. Of dat lukt zal de tijd leren. Ze staat op onze bucketlist.

Blog-artikel: Ik ging naar de lezing van Lidewijde Paris over “Hoe lees ik?” (september 2016)

Meer boeken over (het lezen van) literaire) boeken?
Damon Young. Filosoferen in de tuin (2014)
Jeroen Vanheste. De wijsheid van de roman : literaire antwoorden op filosofische vragen (2012)
Italo Calvino. Waarom zou je de klassieken lezen (1991/2003)
# - De 21 romans die onze blik veranderden / samengesteld door Marja Pruis (2016)
# - De oogst : denkers die ons wereldbeeld veranderden / red. Staal & De Rijk (2000)
# - De twintig boeken die ons denken veranderden / samengesteld door Casper Thomas (2015)
Julian Barnes. Uit het raam : essays (2012)
Thomas Blondeau en Roderik Six. De boekendokter (2014)
J.M. Coetzee. Wat is een klassieke roman? (2008)
Theodore Dalrymple. Profeten en charlatans : hoe schrijvers ons de wereld laten zien (2009)
Damon Young. De goede lezer : filosoferen over literatuur (2016)

Pieter & Jet Steinz. Steinz : gids voor de wereldliteratuur in 416 schrijvers, 104 meesterwerken, 26 one-book wonders, 52 boekwebben, 26 thema's, 26 quizzen en 52 landkaarten (2016)

Tot slot
Op woensdag 29 maart 2017 wordt in de Bibliotheek Veghel een minicongres georganiseerd over het belang/nut van het lezen van literaire meesterwerken. Denkende romans. Dit congres is bedoeld voor bibliothecarissen. Bijscholing, inspireren én boekpresentatie. De aanleiding voor deze middag is de publicatie van het nieuwste boek van Jeroen Vanheste, als docent filosofie verbonden aan de Open Universiteit.

Uiteraard wordt kort daarna het boek (Denkende romans : literatuur en de filosofie van mens en cultuur) aan de collectie toegevoegd.

(woensdag 15 maart 2017)
Hans van Duijnhoven

Homepage citaten

 

Expositie cursisten Phoenix Cultuur