Perpetuareeks: "die de lezer 'het leven zoals het werkelijk is' wil tonen"

De Perpetuareeks, elf jaar later
In het najaar van 2007 begon uitgeverij Athenaeum (Polak & Van Gennep) met een stoutmoedig plan.

Maandelijks zou vanaf dan een nieuw deel in de zogenaamde Perpetuareeks verschijnen. Honderd titels die door zes vooraanstaande cultuurkenners waren geselecteerd. Klassieke teksten die een tijdloos karakter hebben; in een nieuw 'jasje'. Met een pittige prijs.

Deels gelukt
Het voornemen van de toenmalige directie van Athenaeum is voor een groot deel gehaald. Alleen is tussentijds besloten om de frequentie van verschijning aan te passen. Dat heeft ongetwijfeld met de financiële crisis van 2008 en de aftermath daarvan te maken. En de al jaren durende trend dat er minder boeken worden verkocht.


Een mijlpaal
Ondanks deze tegenwind verschijnt in maart 2018 deel 75 in deze reeks: De Kapellekensbaan van Louis Paul Boon.

Het absolute meesterwerk van deze in 1979 overleden Belgische schrijver. Verder worden in een folder voor de rest van dit jaar nog drie andere titels aangekondigd. In dit tempo (vier titels per jaar) zal de reeks in 2023 worden voltooid.

In oktober 2009 verscheen deel 25. De eerste jaren kwam - zoals beloofd - maandelijks een nieuw deel uit. In Perpetuareeks en canonvorming wordt ingegaan op het bewuste boek (Trots en vooroordeel van Jane Austen) en de relevantie van een canon.

In dit artikel worden ook alle titels opgesomd en betoogd dat dit soort 'lijstjes' een soort examen voor (goede) openbare bibliotheken zijn.

 

BBM werd NOBB
In 2009 bestond de NOBB nog niet. In 2009 werkten de bibliotheken in de gemeenten Bernheze, Landerd, Lith en Oss samen onder de naam BasisBibliotheek Maasland (BBM). Enige jaren later sloten de bibliotheken in de gemeente Uden zich hierbij aan. En nog later de toenmalige gemeente Veghel. Op dat moment werd de naam veranderd in NOBB. Dat staat voor Noord Oost Brabantse Bibliotheken. Alle boeken van deze zeventien bibliotheken zijn opgenomen in één centrale (web)catalogus.

 

Een aangepaste lijst
Gaandeweg het traject is op onderdelen afgeweken van de oorspronkelijke lijst. Kleine zaken. Zo verscheen uiteindelijk niet De Toverberg van Thomas Mann, maar Doctor Faustus. Een gelukkige aanpassing, want er zijn andere edities van dit meesterwerk leverbaar.

 

Hieronder alle titels, uitgegeven en aangekondigd. U kunt doorklikken naar een lemma op Wikipedia.

 

Nr Auteur
  Titel   Jaar
NOBB
45 #   Het Gilgamesj epos   12e eeuw v. Chr  #
76 #   Het mooiste uit de Bijbel      #
55 Aischylos   Het verhaal van Orestes   ca. 500 v. Chr.  #
43 Hans Christiaan Andersen   Sprookjes en verhalen   19e eeuw  #
31 Ludovico Ariosto   Orlando furioso. De razende Roeland   1516  #
  Augustinus   Belijdenissen   398  #
25 Jane Austen   Trots en vooroordeel   1813  #
  Isaak Babel   Verhalen   begin 19e eeuw  #
  Bai Juyi   Gedichten   ca. 8e eeuw  
70 Honoré de Balzac   Verloren illusies   1837-1843  #
  Charles Baudelaire   De bloemen van het kwaad   1857-1861  #
  Samuel Beckett   Wachten op Godot   1952  #
34 Giovanni Boccaccio   Decamerone   1353  *
75 Louis Paul Boon   De Kapellekensbaan   1953  #
  Jorge Luis Borges   De aleph en andere verhalen   1949  #
66 Charlotte Brontë   Jane Eyre   1847  *
20 Emily Brontë   Woeste hoogten   1847  #
20 Lord Byron   Don Juan   1819-1824  #
  Albert Camus   De vreemdeling   1942  #
12 Elias Canetti   Het martyrium   1935  *
58 Lewis Carroll   De avonturen van Alice in Wonderland en
Achter de spiegel en wat Alice daar aantrof
  1865/1872  *
  Louis-Ferdinand Céline   Reis naar het einde van de nacht   1932  #
1 Miguel de Cervantes Saavedra   De vernuftige edelman Don Quichot van La Mancha   1605  #
26 Jeffrey Chaucer   De Canterbury-verhalen      *
22 Joseph Conrad   Hart der duisternis   1888  *
18 Louis Couperus   Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan   1906  #
11 Dante Alighieri   De goddelijke komedie   14e eeuw  #
30 Charles Dickens   Grote verwachtingen      *
  Emily Dickinson   Gedichten   eind 19e eeuw  #
27 F.M. Dostojevski   Misdaad en straf   1866  *
72 George Eliot   Middlemarch   1871  #
  T.S. Eliot   Het barre Land   1920  #
13 Willem Elsschot   Kaas   1933  *
39 Desiderius Erasmus   Lof der zotheid   1511  #
32 Euripides   Medea & Bakchanten   431 v. Chr.  *
  William Faulkner   Het geraas en gebral   1929  #
23 Gustave Flaubert   Madame Bovary   1857  #
24 Federico García Lorca   Verzamelde gedichten   ca. 1930  #
4 Johann Wolfgang von Goethe   Faust   1833  #
46 N.V. Gogol   Dode zielen    1842  *
28 Herman Gorter   Verzen   1890  *
  Graham Greene   Het einde van het spel   1951  #
32 Hadewijch   Strofische gedichten   13e eeuw  *
21 Heinrich Heine   Duitsland, een wintersprookje en andere gedichten   1844  *
  Ernest Hemingway   Afscheid van de wapenen   1929  #
  Willem Frederik Hermans   Nooit meer slapen   1966  #
  Herodotos   Historiën   ca. 450 v. Chr.  #
49 Friedrich Hölderlin   Gedichten   begin 19e eeuw  #
  Homeros   Odyssee   ca. 800 v. Chr.  #
  Horatius   Verzamelde gedichten   ca. 50 v. Chr.  #
47 Victor Hugo   De klokkenluider van de Notre-Dame    1831  *
74 Johan Huizinga    Herfsttij der middeleeuwen   1919  *
54 James Joyce   Ulysses   1922  *
50 Franz Kafka   Het proces   1925  *
65 John Keats en Percy Bysshe Shelley    Gedichten   begin 19e eeuw  #
41 D.H. Lawrence   Verliefde vrouwen   1920  *
17 Primo Levi   Is dit een mens   1947  *
2 Niccolò Machiavelli   De heerser   1532  *
54 Thomas Mann    Doctor Faustus      #
6 Herman Melville   Moby Dick   1851  *
  John Milton   Het paradijs verloren   1667  #
35 Michel de Montaigne   Essays   1580  *
16 Thomas More   Utopia   1516  *
51 Multatuli   Max Havelaar   1859  #
  Robert Musil   De man zonder eigenschappen   1930-1932  #
  Vladimir Nabokov   Lolita   1955  #
67 Pablo Neruda   Canto general    1950  #
63 Friedrich Nietzsche   Aldus sprak Zarathoestra   1883-1885  #
8 George Orwell   1984   1949  *
36 Paul van Ostaijen   Bezette stad en Nagelaten gedichten   1921/1928  #
19 Ovidius   Metamorphosen   ca. 10 na Chr.  *
38 Fernando Pessoa   Gedichten   begin 20e eeuw  #
52 Francesco Petrarca   Liedboek   14e eeuw  *
14 Plato   Feest. Euthyfron. Sokrates' verdediging. Kriton. Faidon   ca. 400 v. Chr.  *
53 Edgar Allan Poe   De moorden in de rue Morgue en andere verhalen   begin 19e eeuw  #
59 Alexandr Poesjkin   Jevgeni Onegin   1832  #
  Ezra Pound   De Pisaanse canto’s   1948  #
68   Marcel Proust   Swanns kant op   1913  *
29 Rainer Maria Rilke   Nieuwe gedichten   1907  *
57 Arthur Rimbaud   Gedichten. Een seizoen in de hel. Illuminations   eind 19e eeuw  #
10 Jean-Jacques Rousseau   Bekentenissen   ca. 1780  #
42 Sapfo   Gedichten   ca. 6e eeuw v. Chr.  #
62 William Shakespeare   Hamlet   1603  *
64 Murasaki Shikibu   Genji   begin 11e eeuw  
5 Sofokles   Oidipous. Antigone      *
  Baruch Spinoza   Ethica   1677  #
3 Stendhal   Het rood en het zwart   1830  *
69 Laurence Sterne   Het leven en de opvattingen van de heer Tristram Shandy   1759-1767  #
15 Italo Svevo   Bekentenissen van Zeno   1923  *
77 Jonathan Swift   De reizen van Gulliver   1726  #
  Tacitus   Annalen   117-138  #
7 I.S. Toergenjev   Eerste liefde   1860  *
73 Leo N. Tolstoj   Anna Karenina   1877  *
  Anton P. Tsjechov   Verhalen   eind 19e eeuw  #
9 Publius Vergilius   Het verhaal van Aeneas    ca. 25 v. Chr.  *
44 Simon Vestdijk   De koperen tuin   1950  *
48 Voltaire   Candide of het optimisme   1759  #
60 Virginia Woolf   Mevrouw Dalloway   1925  #
44 William Wordsworth en SamuelTaylor Coleridge   Lyrische balladen   begin 19e eeuw  *
40 Marguerite Yourcenar   Het hermetisch zwart   1971  *

 

* Kan geleend worden in de Perpetua-uitvoering
# Kan geleend worden in een andere editie (soms onder een andere titel)

De Kapellekensbaan
Louis Paul Boon's meesterwerk is sinds 1953 in verschillende edities verschenen. Het is hét boek van Boon en behoort tot de top tien van beste Nederlandstalige boeken ooit geschreven. Alhoewel, dat ook maar een mening is. Zeker is wel dat De Kapellekensbaan tot de evergreens van de Nederlandse literatuur behoort. Een uniek boek. Onvergetelijke personages. Een unieke stijl. Meeslepend geschreven. Een raadselachtige wereld. Waarschijnlijk was dit boek een van de redenen waarom het Nobelprijscomité op het punt stond om hem de Nobelprijs voor Literatuur te geven. Helaas stief hij in mei 1979. En weten we tot nu nog steeds niet of Boon de eerste Nederlandstalige Nobelprijswinanar had kunnen zijn.

In Louis Paul Boon : het vergeefse van de droom (uit 1999) zegt Jos Muyres over dit bijzondere boek het volgende:

De Kapellekensbaan is een boek over het schrijven, over schrijvers en uiteindelijk over één schrijver - Boontje - die de lezer 'het leven zoals het werkelijk is' wil tonen. Schrijven betekent hier het zoeken van een vorm en het inhoud geven aan een min of meer vastliggend onderwerp (de onheilsboodschap). Boontje en zijn vrienden (de afsplitsingen van hemzelf) buigen zich over de samenleving en de literatuur. Al hun gesprekken en al hun verhalen, anekdotes, vertellingen en brieven staan in dienst van of geven uiting aan deze onderwerpen. Allerlei zaken die te maken hebben met het schrijven worden in De Kapellekensbaan aangesneden: verhulling, inspiratie enzovoort. Er wordt kritiek geleverd op de bestaande literaire praktijk, het literaire klimaat, het literaire bedrijf, het lezerspubliek, het uitgeversbeleid.

Maar het schrijven is hier - zoals opgemerkt - nog in een ander opzicht het onderwerp, namelijk op het concrete niveau van De Kapellekensbaan. Het boek zelf staat hier voortdurend ter discussie. De voortgang wordt door Boontje en zijn personnages geëvalueerd, bekritiseerd en becommentarieerd.

De eigenlijke roman - de kadervertelling - gaat over een aantal mensen (Boontje, de Kantieke Schoolmeetser, Tippetotje, Johan Janssens, Mossieu Colson van Tminnesterie) dat bijzonder verontrust is over de situatie waarin onze samenleving verkeert. Zij zien het als hun plicht te tonen hoe ernstig die sitautie is. (pagina 81)

Die de lezer 'het leven zoals het werkelijk is' wil tonen
Deze zin van Jos Muyres is een mooie samenvatting van wat klassieke boeken teweeg kunnen brengen.

De Perpertuareeks is - voor alle duidelijkheid - niet heilig.

Er zijn andere manieren om min of meer klassieke boeken te leren ontdekken, bijvoorbeeld

1001 boeken die je gelezen moet hebben! (dat regelmatig wordt bijgewerkt en aangevuld).

Of Steinz : gids voor de wereldliteratuur in 416 schrijvers, 104 meesterwerken, 26 one-book wonders, 52 boekwebben, 26 thema's, 26 quizzen en 52 landkaarten (uit 2015) van de té jong gestorven Pieter Steinz.

Op naar de honderd
De uitgever wordt bedankt dat ze doorgaan met het voltooien van deze reeks.

Op naar de honderd. Ga door met het leven te tonen zoals het 'werkelijk' is.

Meer lezen?
Perpetuareeks en canonvorming (2009)
Bankbiljet - I declare after all there is no enjoyment like reading! (augustus 2013)
Moderne klassieker? - Modern -> om de impact die het nú heeft. (januari 2014)
Pieter Steinz 3 - Jammer : Kroniek van een aangekondigde dood (oktober 2014)
Leesavontuur - Waarom zou je de klassieken lezen? (maart 2016)

(woensdag 28 februari 2018)
Hans van Duijnhoven

Homepage citaten