Twee liedjes, you may, or may not have heard before

 you may, or may not have heard before

Richard Shindell
In 2009 zag ik eind mei op het Naked Song festival in Eindhoven Richard Shindell (1960-) voor het eerst live. Een solo optreden van een Amerikaanse singer-songwriter die toen ook al in Argentinië woonde. Ik volgde hem al jaren, had verschillende cd's beluisterd en was benieuwd hoe hij het er live van af zou brengen. Prima. Sterker, het was een van de hoogtepunten van dat festival. Samen met Van Dyke Parks, de legendarische producer, tekstschrijver en muzikant, die even later op hetzelfde podium een 'college' songwriten hield.

Nieuwe versies van oude liedjes
Toen dit voorjaar werd aangekondigd dat hij in september het eerste concert van de zogenaamde Blue Room sessions in de Verkadefabriek in Den Bosch voor zijn rekening zou nemen, bestelde ik meteen kaartjes. En wat doe je dan in de aanloop naar zo'n avond? Je (her)beluistert de cd's die je van hem onder handbereik hebt. Sinds dat legendarische optreden had hij feitelijk niet zo veel nieuwe platen meer uitgebracht. Beter: geen. Behalve een oddity, Thirteen songs you may, or may not have heard before. Hij brengt op deze op het Amalgamated balladry label verschenen cd dertien nieuwe versies van zijn eigen liedjes. Een zwaktebod? Tja? Gebrek aan inspiratie? Of vond hij dat het nodig was met andere versies te komen? Hoe dan ook, die cd uit 2011 draaide ik in de weken naar dinsdag 6 september 2016 grijs. Driekwart van de songs kende ik (redelijk) goed.

Iets gemist
Maar een voor mij onbekend liedje drong zich op. Had ik domweg gemist. Hij had dit liedje al in 1994 op zijn tweede plaat (Blue divide) opgenomen. En hernam het ruim zeventien jaar later. Hij zong het natuurlijk ook in Den Bosch. Prachtig. Het is waarschijnlijk (beter: zeker) zijn beste liedje. Met een wonderschone tekst. Hij is een echte singer-songwriter. Een man met een gitaar, een krachtige stem en teksten waar hoorbaar aan geschaafd is. Waar geen woord of komma te veel in staat. Grootse kunst. Dat liedje zal ik hieronder nader toelichten. Zal de clou echter niet meteen weggeven. Dat doet Richard Shindell heel bewust wél. Het zit in de (volledige) titel. En na de eerste vijf woorden weet je al genoeg. Dat wil zeggen: je weet over wie het gaat en wat en wie er in de rest van het liedje 'voorbij' zullen komen. Dat doe ik dus niet. Wel moet ik 'verklappen' dat Shindell zijn (versie van het min of meer bekende) verhaal vanuit het perspectief van een vrouw naar voren brengt. Volstrekt geloofwaardig. 

The ballad of ...
Het liedje bevat drie coupletten en een refrein. Dat hij ook - hoe traditioneel - drie keer zingt. Alleen past hij de laatste keer in het couplet twee regels aan. Een cruciale aanpassing. Inmiddels behoort dit kleinood van nog geen vijf minuten tot mijn lijst van beste songs ooit gemaakt. Die lijst is best lang, maar dit zeer ontroerende liedje scoort (op dit moment) erg hoog. Ik vertaal voor het gemak het gros van alle regels. Daarna presenteer ik een ander liedje waarin als het ware dezelfde 'truc' wordt uitgehaald. Maar heel anders. Het draait in dat liedje van David Olney, een iets oudere Amerikaanse singer-songwriter, om dezelfde hoofdpersoon als in de song van Richard Shindell, The ballad of ... 

MM staat voor de vrouw en J voor de man en ze wonen en leven in P.
Het is natuurlijk een liefdesliedje; maar van de buitencategorie.

The Ballad of MM    De ballade van MM

My name is MM
I come from P
Please excuse these rags I'm in
But I've fallen on hard times
But long ago I had my work
When I was in my prime
But I gave it up, and all for love
It was his career or mine
 
Mijn naam is MM 
Ik kom uit P
Excuses voor deze vodden 
Maar ik ben hard gevallen
Lang geleden had ik mijn werk
Maar toen ik op mijn top was
Gaf ik het allemaal op voor liefde
Het was zijn of mijn carriere

J loved me
This I know
But why on earth
Did I ever let him go
He was always faithful
He was always kind
But he walked off
With this heart of mine
 
J hield van me
Dat weet ik
Maar waarom op aarde
Liet ik hem ooit gaan
Hij was altijd trouw
Hij was altijd aardig
Maar hij liep weg
Met dit hart van mij

A love like this will come but once
This I do believe
And I'll not see his like again
As I live and breath
And I'm sorry if I might offend
But I will never see
How the tenderness I shared with him
Became a heresy
 
Een liefde zoals dit komt slechts eenmaal
Dat geloof ik
En zolang ik leef en ademhaal
Zal ik geen gelijke treffen
En het spijt me als ik je beledig
Maar ik zal nooit begrijpen
Waarom de tederheid die we deelden 
Een ketterij kon worden

J loved me
This I know
But why on earth
Did I ever let him go
He was always faithful
He was always kind
But he walked off
With this heart of mine
 
J hield van me
Dat weet ik
Maar waarom op aarde
Liet ik hem ooit gaan
Hij was altijd trouw
Hij was altijd aardig
Maar hij liep weg
Met dit hart van mij

But I remember nights we spent
Whispering our creed
Our rituals, our sacraments
The stars our canopy
There beneath an olive tree
We'd offer up our plea
Gods' creation innocent
His arms surrounding me
 
Ik herinner me de nachten die we doorbrachten
Onze geloofsbelijdenis fluisterden
Onze rituelen, onze sacramenten
De sterren ons baldakijn
Daar onder een olijvenboom
We onze pleitrede aanboden
Onschuldige schepselen van God
Zijn armen om me heen

J loves me
This I know
But why on earth
Did he ever have to go
He was always faithful
He was always kind
But he walked off
With this heart of mine
 
J houdt van me
Dat weet ik
Maar waarom op aarde
Moest hij ooit gaan
Hij was altijd trouw
Hij was altijd aardig
Maar hij liep weg
Met dit hart van mij

Richard Shindell

 
Richard Shindell


Maria Magdalena en Jesus

MM is natuurlijk Mary Magdalene (Maria Magdalena) en J is haar lover, Jesus. Maria Magdalena, van wie niet met zekerheid bekend is of ze een hoertje was. En nog minder zeker is of Jesus haar lover was. Toch wordt daar in dit liedje wel vanuit gegaan. En hoor je haar heel warm over haar Jesus vertellen. Altijd zo trouw en aardig. Dat ze samen de nachten doorbrachten. Let op de woorden rituelen, sacramenten, geloofsbelijdenis. Tot het allerlaatst. Toen de heren apostelen lagen te pitten (in de nacht na het laatste avondmaal) en Jesus aan zijn vader vroeg of de beker van de kruisdood niet aan hem mocht of kon voorbijgaan. In die nacht was Maria Magdalena - in dit verhaal - bij hem. Onder die olijvenboom. Maar ze moest hem laten gaan. Dat ziet ze nu aan het eind van haar lange leven in. Jesus ging bij haar weg. Liet haar achter. The love of her life. Terwijl hij tóch van haar hield. Onbegrip. Maar in het laatste couplet begrijpt ze het: hij móest gaan. Haar laten zitten. Er waren belangrijkere zaken. Hij houdt (nog) van me. 

En door die switch in het laatste couplet tilt Shindell het naar een ander level. Refereert aan het verhaal dat Jesus voor ons allen moest sterven. Om ons te redden. Hij deed dat omdat hij van ons houdt. Niet alleen van Maria Magdalena. Nee, van allebei.

Godslastering? Nee, een troostrijk 'liedje'
De tekst van Shindell zal zonder enige twijfel door sommige gelovigen als godslastering worden opgevat. Ik ben vooral onder de indruk van hoe het nummer is opgebouwd. Dat over elk woord is gewikt en gewogen. En samen met de door ene Sara Milonovich bespeelde viool wordt het een meesterlijk lied. Troostrijk. Groots.

David Olney. Jerusalem tomorrow
David Olney (1948) loopt al langer mee. Heeft tientallen platen gemaakt en treedt zeer regelmatig in Nederland op. Hij heeft een veel minder (krachtige) stem als Richard Shindell, maar is wel uit hetzelfde singer-songwritershout gesneden. Intelligente teksten. Lappen tekst. En door de jaren heen heeft hij verschillende classics geschreven, die vaak door andere artiesten zijn gecoverd. Een van zijn top-albums is Deeper well uit 1988. En daarop staat naar mijn mening zijn meest classic song: Jerusalem tomorrow. Een liedje waarin hij de clou voor de song niet zoals Richard Shindell al in het begin weggeeft. Achteraf - als je 'het' snapt - moet je toegeven dat die clou wel in de titel van het liedje zat; maar ja wie let daar op. De clou ontdek je als luisteraar pas als de laatste regel wordt gezongen: We're headed for Jerusalem tomorow. We zijn op weg naar Jerusalem, morgen. Morgen gaat onze hoofdpersoon in het liedje op weg naar Jerusalem. So what!? Maar als je tot die laatste regel alle andere regels aandachtig tot je hebt genomen dan neem je je spreekwoordelijke hoed voor David Olney af. Moet je toegeven hoe meesterlijk hij dit liedje heeft opgebouwd.

Een oplichter als hoofdpersoon
De hoofdpersoon is overduidelijk een klaploper, die goedgelovige mensen met zijn trucs en verhalen voor de gek houdt. Er een slaatje uit slaat. Van stad tot stad trekt. Totdat zijn 'handel' op zeker moment tegen gaat zitten. In die dorpjes is voor hem een andere betoveraar langsgeweest. En het gekke is dat het die man niet om hun geld ging. Hij praatte zelfs over liefde. Een weirdo. Maar na veel teleurstellingen besluit onze hoofdpersoon op zoek te gaan naar die concurrent. Om te ontdekken wat zijn geheim is. Een deal met hem sluiten. Zo gedaan. Hij vindt hem en maakt afspraken. Hij zal onderweg betaald worden. Zijn kostje is gekocht. Zolang die man voor hem de weg baant kan hem niet zo veel gebeuren. Oh ja en tot slot, morgen gaan we naar Jerusalem.

Onze hoofdpersoon weet niet wat hem daar te wachten staat. Wij wel, mensen die het Nieuwe Testament kennen. Wij weten dat Jesus daar op (Palm)zondag warm onthaald zal worden. Maar binnen een week ook zal worden veroordeeld en gekruisigd.

Onze hoofdpersoon is kortom een van de apostelen die Jesus tijdens zijn leven mee op pad nam. Wederom een liedje dat sommige gelovige mensen als godslastering zullen ervaren. Maar aan de andere kant wel mooi opgebouwd. En ook hier neemt de viool een belangrijke plaats is; hier bespeeld door Mark O'Connor (op zijn instrument ook een groot artiest).

Freek de Jonge
Freek de Jonge jaren heeft jaren geleden enkele liedjes van David Olney heeft vertaald en ten gehore gebracht. Het bijzondere is dat De Jonge meent dat Jersualem tomorrow geschreven is vanuit het gezichtspunt van een muilezel. Waarop Jesus op die zondag (Palmpasen) Jerusalem binnentrekt. Maar hoe ik dit liedje ook analyseer: ik zie die ezel niet. Wel een meeloper zonder veel moraal.

Gelukkig mag dat bij grote kunst.

Jerusalem tomorrow   Jerusalem, morgen
Man, you should have seen me way back then
I could tell a tale I could make it spin
I could tell you black was white
I could tell you day was night
  Man, je had me lang geleden moeten zien
Ik kon een sterk verhaal vertellen
Ik kon je doen geloven dat zwart wit was
Ik kon je doen geloven dat het overdag nacht was

Not only that I could tell you why
Back then I could really tell a lie
Well, I'd hire a kid to say he was lame
Then I'd touch him and I'd make him walk again
 
Ik kon je niet alleen vertellen waarom
Maar vroeger kon ik echt een leugen opdissen
Ik huurde een jongen en liet hem de lamme spelen
Dan raakte ik hem aan en kon hij weer lopen

Then I'd pull some magic trick
I'd pretend to heal the sick
I was takin' everything they had to give
It wasn't all that bad a way to live
 
Dan deed ik een of andere magische truc
En genas zogenaamd een zieke
Ik nam alles wat ze me gaven aan
Het was nog niet zo'n verkeerd leventje

Well, I'm in this desert town and it's hot as hell
But no one's buyin' what I got to sell
I make my lame kid walk
I make a dumb guy talk
 
Maar nu zit ik in dit woestijn stadje
Maar niemand neemt af wat ik in de aanbieding heb
Ik laat mijn lamme jongen lopen
En mijn stomme man praten

I'm preachin' up a storm both night and day
Everyone just turns and walks away
Well, I can see that I'm only wasting time
So I head across the road to drink some wine
 
Ik roep een storm op
Maar iedereen wendt zich af en loopt door
Ik merk dat ik slechts tijd aan het verspillen ben
Dus steek ik de weg over voor om wat wijn te gaan drinken

This old man comes up to me
He says, I've seen you on the street
You're pretty good if I do say so myself
But the guy comes through here last month
He was somethin' else
 
Deze oude man komt naar me toe
Hij zegt dat hij mij op straat bezig heeft gezien
Je bent best aardig, al zeg ik hetzelf,
Maar die kerel die vorige maand langskwam
Was heel anders

Instead of callin' down fire from above
He just gets real quiet and talks about love
And I'll tell you somethin' funny
He didn't want nobody's money
 
In plaats van vuur van boven af te roepen
Was hij erg rustig en praatte over liefde
En ik zal je iets geks vertellen
Hij wilde niemands geld

I'm not exactly sure
What this all means
But it's the damnest thing
I swear I've ever seen
 
Ik begrijp niet helemaal
Wat dit allemaal betekent
Maar ik zweer je dat dit het stomste
Is dat ik ooit heb gezien

Well, since that time every town is the same
I can't make a dime I don't know why I came
I decide I'll go and find him
And find out who's behind him
 
Maar sinds die tijd is het in elke stad hetzelfde
Ik verdien geen stuiver, vraag me af waarom ik kwam
Ik besluit hem maar te gaan vinden
En er achter zien te komen wie achter hem staat

He has everyone convinced that he's for real
Well, I figure we can work some kind of deal
Well, he offers me a job and I say fine
He says I'll get paid off on down the line
 
Hij heeft iedereen ervan overtuigd dat hij echt is
Ik vermoed dat ik met hem wel een dealtje kan sluiten
Hij biedt me een baan aan en ik neem het aan
Hij zegt me dat ik onderweg betaald zal worden
Well, I guess I'll string along

Don't see how too much can go wrong
As long as he pays my way I guess I'll follow
We're headed for Jerusalem tomorrow
 
Ik besluit maar mee te doen
Zie niet in dat er veel mis kan gaan
Zo lang hij voor mij de weg baant zal ik volgen
We zijn op weg naar Jerusalem, morgen

David Olney
 
David Olney

Gevonden in het cd-doosje van 'Deeper well'Gevonden in het cd-doosje van 'Deeper well'
Aanvulling 1 (ma 10-10)

Op de fiets naar huis viel me in dat die nieuwe discipel van Jezus een dag later, terwijl ze Jerusalem introkken, er achter kwam dat de Donalds en Thierry's van die tijd niet veel op hadden met die bijzondere potsenmaker. Hangen moest t'ie. Ze zochten alleen nog een excuus en iemand om hem aan hen over te leveren. Dus bedacht Judas zich en deed wat in het evangelie terecht is gekomen. Die donderdagnacht, nadat Jezus tot drie keer toe zijn leerlingen slapend aantrof (en hij volgens Richard Shindell onder een olijvenboom nog een rendez-vous met Maria Magdalena had) deed hij wat hem was opgedragen. Hij wees Jezus aan door hem te kussen.

Het liep niet goed met hem af. Zijn beloning, die veertig zilverlingen, wilde hij niet accepteren. Zag in dat hij iets verkeerds had gedaan, en verhing zichzelf. 

Aanvulling 2 - andere stuk-jes over liedjes
Afscheid - De indruk die jij achterliet zal onuitwisbaar blijken / Jij was uniek en dus met niemand ooit te vergelijken (juli 2014)
Begrafenisliedje - I've got to leave you now (juli 2015)
He said: So? (mei 2016)
Gesamtkunstwerk - Teeny Tiny Tony, the world’s smallest pony (september 2015)
Liedje - I’ll be your Emmylou and I’ll be your June / If you’ll be my Gram and my Johnny too (maart 2013)
4 liedjes - So soon you'll be gone to that wide world (mei 2013)
Zomeravondgevoel - It has become that time of evening when people sit on their porches, (juni 2013)
Begrafenisliedje - You built your tower strong and tall / Can't you see it's got to fall some day (augustus 2013)
Hard times - Her face was blood and diamonds / He remembers her that way (september 2013)
Southern nights - It was wonderful because I knew that everything that was important in the whole world was on this porch. (mei 2014)
Troostrijk? - All I ask of you / is forever to remember me / as loving you (mei 2014)

Aanvulling 3 (13-10)
Gisteren liet Freek de Jonge via Twitter weten dat David Olney wel degelijk een muilezel in een liedje heeft gestopt, echter niet in Jerusalem tomorrow. Herlees je bovenstaand artikel van Jan Vollaard, dan komt de verwarring door hem. Hij heeft niet goed opgelet. Freek heeft in het gesprek zonder enige twijfel over dat prachtlied gesproken, maar ook over het liedje 'Brays' van de cd High, wide and lonesome (uit 1995). Daarin loopt wel zo'n bijzonder lastdier rond. Dank Freek voor de correctie. 

Blessed am I of all creatures
Blessed am I of all beasts
I heard the cries of Hosanna
Palm leaves were laid at my feet

(zondag 9 oktober 2016)
Hans van Duijnhoven

Homepage citaten