NOBB

?

Je bent aan het zoeken naar wat je vindt.

 naar wat je vindt.

Woensdag 13 mei 2015 wordt (laat op de avond) de eerste aflevering van de zesdelige reeks De volmaakte mens uitgezonden. Een serie programma's waarin publicist Bas Heijne burgers bijpraat over ontwikkelingen rondom 'de mens'. Ontwikkelingen die grote impact op ons leven zullen gaan hebben. De nadruk ligt in deze reeks minder op wat technologisch allemaal mogelijk is (en binnen enkele jaren wordt). Het gaat meer over de impact die nieuwe  'producten'en 'diensten' op ons leven zullen hebben. Nieuwe 'dingen' die door de steeds sneller voortdenderende technologietrein worden geproduceerd. Morele en ethische vragen. De impact die het wegvallen van (betaald) werk op de samenleving zal hebben. Een wereld waarin mensen binnen afzienbare tijd gemiddeld 90 jaar oud zullen worden; of nog ouder. Een wereld die steeds maakbaar-der lijkt.

Nooit meer slapen
In de aanloop naar deze belangrijke reeks (van Human en VPRO) werd Bas Heijne her en der al aan het woord gelaten; of blikte een redacteur vooruit. In de nacht van 13 mei sprak hij op Radio 1 in het programma Nooit meer slapen. Tussen twaalf en een uur 's nachts werd hij geïnterviewd door Pieter van der Wielen. Uiteraard ging het over deze reeks, maar in de tweede helft van dit gesprek ging het meer over Bas Heijne zelf. Wie is hij en waarom is hij geworden wie hij nu is. Een publicist die in zijn werkzame jaren (van pakweg het eind van de jaren tachtig tot nu) uiteenlopende 'dingen' heeft gedaan. Een constante daarin is dat hij sinds jaaaaaaaaren op zaterdag een column in NRC Handelsblad schrijft. En sinds Henk Hofland daar langzaam aan naar de achtergrond verdwijnt wordt hij meer en meer dé columnist van deze krant. Vandaar zijn plek: op pagina twee, op zaterdag.

De volmaakte mens
Op zeker moment gaat het in dit radio-uur over de kunst van het schrijven. En hoe het schrijfproces voor een essay of column er uit ziet. Die zinnen zijn in mijn ogen onbedoeld een perfecte illustratie van alle thema's die in De volmaakte mens aan bod zullen komen. En een illustratie van hoe wij - normale burgers - met alle op ons afkomende fundamentele veranderingen om zouden kunnen of moeten gaan. Hoe je je daar als mens toe dient (of kunt) verhouden. Maar voordat hij het daarover heeft laat hij zien dat hij een onafhankelijke geest en denker is. Dat althans probeert te zijn. Hij heeft niets met de etiketten 'links' of 'rechts'.

Dan heb je een soort etiket op jezelf geplakt en daar moet je je dan naar gedragen.

() Als je een levende, onderzoekende geest hebt - en ik geloof wel dat ik die heb - dan wil je zo direct mogelijk dingen ervaren. En dingen die niet in jouw wereldbeeld passen, daar moet je dan op een bepaalde manier toch een houding toe vinden. En als je een gesloten wereldbeeld hebt dan krijgt dat geen kans.

Informeren en een standpunt innemen
() Ik ben op een zekere leeftijd, dus inmiddels heb je wel een vorm van zelfvertrouwen en weet je wel ongeveer wat je waard bent. Maar er is altijd nog een gevoel bij alles wat ik doe, wat ik schrijf - en ik denk ook dat dat nodig is om goed te kunnen schrijven! - het gevoel van van de hoge duikplank afspringen.
Dus je moet niet denken, maar gewoon springen. Als je nadenkt spring je niet meer.

() Er is altijd een vorm van twijfel. () Mensen denken vaak dat als je essays schrijft, dat als je gaat zitten je weet wat je vindt. En ik denk dat iedereen die columns schrijft die een beetje oké zijn, weet dat het niet zo is. Je bent aan het zoeken naar wat je vindt. Soms heb je een idee, maar dat moet ook vers blijven en tijdens het schrijven gebeurt er vaak iets van:  "Dit is het", "Nu begrijp ik het". En dat kun je dan met een zekere zelfverzekerdheid uit etaleren, want je weet ook wel iets van de techniek van schrijven. Maar er zit altijd een element van aftasten en onzekerheid in.

Dilemma's voor onze tijd
De onderwerpen die in de reeks De volmaakte mens aan de orde zullen komen dwingt ons om daarover een standpunt in te nemen. Vind ik het goed wat er op ons afkomt? Hoe wil ik me daartoe verhouden. Ga ik mee? Of houd ik (bewust) afstand. Mogen andere mensen andere keuzes maken? En zo nee, waarom niet? En zo nee, hoe kunnen 'we' dit als samenleving voorkomen?

Minder op gevoel
Maar het begint (uiteraard) met jezelf informeren. Weten wat er op 'ons' afkomt. Series als De volmaakte mens of programma's zoals Tegenlicht helpen. Zeker. Maar daarnaast helpt lezen. Breed, divers. Hieronder volgen 'enkele' titels. Verschillende meningen en standpunten tot je nemen. En dan - en dat illustreert Bas Heijne zo mooi in dit radiofragment - ga je zitten en kom je tot een bepaald standpunt. Je doet dat pas als je er voor gaat zitten. En - dat zal voor veel mensen verrassend zijn - pas door er voor te gaan zitten (en bij hem door er over te gaan schrijven) ontdek je zelf waar je staat. De materie is zo complex en veelvormig dat het niet binnen jouw (starre?) kijk op de werkelijkheid past. Je moet een standpunt innemen, bepalen. Maar je weet - ook - dat het een tijdelijk standpunt is, want de ontwikkelingen blijven maar doorgaan. En dwingen je om indien nodig stellingen te verlaten. Van mening te veranderen. Waarschijnlijk geen draai van 180 graden, maar wel enkele kleine nuanceringen aan te brengen. In the end weet elke volwassene ook dat zo'n standpunt in the end toch maar een mening is. Maar - dat weer wel - gebaseerd op informatie. Jouw standpunt is niet (of minder) gebaseeerd op gevoel. Of Systeem Een (om met Daniel Kahneman te spreken).

Mensen te voeden met de dilemma's waar we voor staan
Ik vermoed dat deze zes afleveringen veel mensen aan het denken zullen zetten. U dwingt eigen (starre?) standpunten te heroverwegen. De oud-econoom Henk van Tuinen bezigde in het voorjaar in Oss tijdens een lezing over zijn boek Ons land kan menselijker een zin die mooi samenvat wat Bas Heijne met zijn serie en columns beoogt: "mensen te voeden met de dilemma's waar we voor staan". Door de Wet van Moore en de daarmee samenhangende snelle veranderingen zullen we over veel 'zaken' onze standpunten moeten aanpassen. Die dynamiek plaatst ons voor dilemma's. Wat is de beste richting? We zullen de komende jaren kortom vrolijk voortgaan met Oefenen in een andere tijd. Vergeet vooral ook niet Who's in control? en (de) Echte waarde(n). Bas Heijne sprak in 2010 Oss (over het thema Herlevend burgerschap). En in 2006 over 'de' Ontnuchteringsjaren.

Kleine filosofie van de volmaakte mens
Bas Heijne stelde een bundel samen met teksten van uiteenlopende denkers. Een uitgave van Prometheus met bijdragen van o.a. Peter Singer, Peter Sloterdijk, Nick Bostrom, John Gray en Michael Sandel.

Meer lezen? Enkele titels
Bas Heijne. De betovering van de wereld (2014)
Erik Brynjolfsson & Andrew McAfee. Het tweede machinetijdperk : hoe de digitale revolutie ons leven zal veranderen (2014)
Wim de Ridder. De ontdekking van de toekomst : wat we al weten, is niet te geloven (2014)
Ray Kurzweil. De singulariteit is nabij : het moment waarop de mensheid de grenzen van de biologie overstijgt (2005/2011)
Kevin Kelly. De wil van technologie (2012)
Rutger Bregman. De geschiedenis van de vooruitgang (2013)
Chris Anderson. Makers : de nieuwe industriële revolutie (2013)
Eric Drexler. Ongekende overvloed : hoe een revolutie in nanotechnologie ons leven ingrijpend zal veranderen (2013)
Lone Frank. Mijn supergenen : opkomst van de huis-tuin-en-keukengenetica (2011)
Viktor Mayer-Schönberger. De big data revolutie : hoe de data-explosie al onze vragen gaat beantwoorden (2013)
Jan Rotmans. Verandering van tijdperk : Nederland kantelt (2014)
Peter Westbroek. De ontdekking van de aarde : het grote verhaal van een kleine planeet (2012)
John Gray. De ziel van de marionet : een zoektocht naar de vrijheid van de mens (2015)
Peter Singer. Een ethish leven (2001)
Michael J. Sandel. Pleidooi tegen volmaaktheid : een ethiek voor gentechnologie (2012)
Peter Sloterdijk. Regels voor het mensenpark : kroniek van een debat (1999/2000)
Peter Sloterdijk. Je moet je leven veranderen : over antropotechniek (2011)
Slavoj Žižek. Het jaar van het gevaarlijke dromen (2012/2013)
Nick Bostrom. Superintelligentie : kansen, gevaren, strategieën (2014/2015)

Susan Neiman. Waarom zou je volwassen worden? (2014)

(woensdag 13 mei 2015)
Hans van Duijnhoven

Homepage citaten